سرزمین سبز

اطلاعات جامع گردشگری - جهانگردی و حفظ محیط زیست

 
اکوتوریسم و وضعیت آن در خراسان رضوی + سیاحت و سفر
نویسنده : محمد مهدی توکلی - ساعت ۱٠:٠۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٢٧
 

همیشه سعی کن عشق را ابتدا به خودت تقدیم کنی، قبل از آنکه به دیگران هدیه دهی.

 منبع : نشریه سیاحت و سفر

سال سوم-شماره 11-آذر و دی ماه 93-صفحه 17

ارائه مطلب : محمد مهدی توکلی

 

اکوتوریسم و وضعیت آن در استان خراسان رضوی

طبق تعریف انجمن جهانی اکوتوریسم (TIES)؛ ”اکوتوریسم سفری است مسئولانه به مناطق طبیعی،که موجب حفظ محیط زیست و بهبود زندگی مردم محلی گردد“.اکوتوریسم یکی از انواع فعالیت های  گردشگری و از زیر مجموعه های «طبیعت گردی»می باشد که  بنا به تعریف ارائه شده، سه موضوع و معیار مهم مد نظر قرار می گیرد که آن را با سایر انواع گردشگری متمایز می سازد :1.سفر مسئولانه و بدون تخریب محیط زیست، 2.حفظ فرهنگ و محیط زیست و 3.بهبود وضعیت اقتصادی مردم بومی و محلی.از اکوتوریسم به عنوان "توریسم پایدار" نیز یاد می شود.

در مبحث اکوتوریسم مشارکت جوامع محلی، از ضروریات اجرای طرح های گردشگری در یک منطقه می باشد.این مشارکت می تواند به صورت استفاده از توانمندی های افراد محلی به عنوان راهنمایان اکوتوریسم و راهنمای محلی،همکاری در حفاظت از محیط زیست و طبیعت و استفاده از خدمات آنها مانند فروش سوغات محلی، صنایع دستی و محصولات کشاورزی و همچنین استفاده از اقامتگاه های محلی و روستایی باشد.در صورتی که در طبیعت گردی اصول حفاظت از محیط زیست رعایت نشود، مطمئناً به دلیل اینکه گردشگر به صورت مستقیم با طبیعت بکر،درختان، گیاهان و حیات وحش در ارتباط است، می تواند اثرات مخربی بر محیط زیست طبیعی و همچنین جوامع انسانی اطراف داشته باشد و این شعار که اساس اکوتوریسم نیز هست حتماً باید مورد توجه طبیعت گردان قرار گیرد:

"در طبیعت چیزی به جا نگذارید، جز رد پا، /در طبیعت چیزی با خود نبرید ، جز عکس و خاطرات زیبا،/ در طبیعت چیزی را نکشید، جز وقت"

در حال حاضر و با توجه به تحریم ها و فشار های اقتصادی که از سوی کشورهای بیگانه به ایران وارد می آید، گردشگری و به تبع آن اکوتوریسم می تواند یکی از بهترین گزینه ها  جهت برون رفت از بحران و رونق دهنده اقتصاد تک قطبی کشور باشد.این در حالی است که ایران به دلیل تنوع دراقلیم و آب و هوا و وجود انواع زیستگاه های مختلف، از لحاظ جاذبه های طبیعی جزء پنج کشور اول دنیا بوده اما از لحاظ  سطح درآمد و تعداد توریست، کمتر از نیم درصد آمار جهانی را به خود تخصیص داده است. در صورتی که استفاده از این فرصت ها و پتانسیل های موجود در دستور کار مسئولان و متولیان امر قرار گیرد، به طور حتم در آینده شاهد پیشرفت های شگرفی در این زمینه خواهیم بود.

استان خراسان رضوی با وسعت 11،5 میلیون هکتار یکی از پهناور ترین استان های کشور می باشد.وجود اختلاف ارتفاع حدود 3000 متربین بلند ترین  و پست ترین نقطه، وجود زیستگاه های متفاوت (کوهستان های مرتفع-بیابان-دشتهای وسیع و کویری) در کنار هم، اقلیم، آب و هوای متنوع و وجود گونه های گیاهی و جانوری فراوان، موجب گردیده این استان از جاذبه های طبیعی فراوانی برخوردار باشد.

از جمله پتانسیل های دیگر این استان در بحث اکوتوریسم می توان به وجود: کوه-صخره-جنگل-درختان با ارزش ارس(سرو کوهی)-جنگل های پسته وحشی- رودخانه ها – چشمه های آبگرم -آبشار –غار-سد- رودها- روستاهای هدف گردشگری-مناطق نمونه گردشگری و مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست-حیات وحش و ... اشاره کرد.

در حال حاضر استان خراسان رضوی با مجموع 41 منطقه تحت مدیریت زیر نظر اداره کل حفاظت محیط زیست شامل : 1 پارک ملی-3 اثر طبیعی ملی-3 پناهگاه حیات وحش -21 منطقه حفاظت شده و 13 منطقه شکار ممنوع از لحاظ تعداد، بیشترین منطقه را در سطع کشور دارد.این مناطق که دارای جاذبه های طبیعی فراوان و از بکرترین تفرجگاهای استان محسوب می شوند، مساحتی حدود 2 میلیون و چهارصد هکتار از سطح استان (معادل 21 درصد)را در بر می گیرد.وجود تنوع زیستی غنی و انواع و اقسام مهره داران، درختان و گیاهان شاخص، امکان حضور افراد علاقه مند به فعالیت های: طبیعت گردی، پرنده نگری، مشاهده حیات وحش ، تحقیقات علمی و پژوهشی و ... را فراهم می سازد. طبق قوانین و مقررات جاری، هر گونه سرمایه گذاری و اجرای فعالیت های طبیعت گردی و گردشگری در مناطق 4 گانه، پس از انجام طرح های مدیریت مناطق ( توجیهی و تفصیلی) و مشخص شدن زون ومحدوده گردشگری امکان پذیر است.

از آنجا که سازمان حفاظت محیط زیست متولی امر گردشگری نمی باشد اما به دلیل اینکه تعدادی از فعالیت های گردشگری و بویژه اکوتوریسم مرتبط با محیط زیست و در مناطق تحت مدیریت محیط زیست صورت می گیرد، این سازمان به صورت مشترک با سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری و سایر سازمانهای مرتبط تلاش دارد تا مباحث طبیعت گردی را ساماندهی نمایند.به همین منظور "کمیته ملی طبیعت گردی "با هدف توسعه گردشگری پایدار در ایران از سال 1384 در سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری تشکیل گردیده است.در حال حاضر هم طی امضاء تفاهم نامه بین سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری، مقرر گردیده کمیته های هماهنگی طبیعت گردی در استان ها تشکیل و موضوع طبیعت گردی را ساماندهی و مدیریت نمایند.

متاسفانه در استان خراسان رضوی علاوه برعلاقه مندی فراوان در زمینه طبیعت گردی و اکوتوریسم، وجود پتانسیل های فراوان و افزایش تقاضا طی چند سال گذشته، تا کنون به صورت رسمی فعالیتی انجام نشده است و آمار دقیقی از گردشگران و فعالان این حوزه در دسترس نیست.تنها تور های یک روزه و چند روزه به صورت پراکنده و بدون حضور راهنمایان طبیعت گردی و گاهاً رعایت نکردن اصول زیست محیطی، در سطح استان انجام می گیرد.

 برای رونق این صنعت،نیاز به متخصص و مدرس در این زمینه، تامین زیر ساخت ها، وجود آموزشگاه های تخصصی و برگزاری دوره های آموزشی، وجود راهنمایان اکوتوریسم و طبیعت گردی و آموزش جوامع محلی، مشارکت و همکاری سازمان ها و نهاد های ذیربط و مرتبط با موضوع گردشگری، تخصیص اعتبارات و بودجه لازم ،حمایت از بخش خصوصی جهت سرمایه گذاری، فرهنگ سازی و از همه مهمتر بازاریابی و تبلیغات مطلوب در سطح ملی و بین المللی می باشد.

با توجه به ورود سالانه حدود 27 تا 30 میلیون زائر و مسافر و حدود 1.5 میلون نفر توریست خارجی به مشهد مقدس، رونق گردشگری طبیعت و صنعت اکوتوریسم، مدت ماندگاری زائر و توریست در استان و بویژه شهر مشهد مقدس را افزایش داده و فرصت های شغلی فراوانی را فراهم خواهد کرد.

 

جهت مشاهده مطالب و متن گزارش، بر روی عکس کلیک نمایید